Dlaczego podczas dnia Świętej Łucji Szwedzi zajadają się lussekatter…?

Już w tym tygodniu w Szwecji kolejna okazja do świętowania (att fira)! To właśnie o świcie 13 grudnia każdego roku nieco zaspane (yrvaken) pochody św Łucji (Sankta Lucia) rozświetlają płomieniami świec ulice szwedzkich miast. Orszakowi (Luciatåget) ubranych na biało dziewcząt (tärnor) i chłopców (stjärngossar) przewodzi Łucja,  również w białej sukni i koronie ze świec ( en luciakrona,  en ljuskrona) na głowie. Wszyscy śpiewają tradycyjną włoską piosenkę Sankta Lucia,

 

Sankta Lucia, ljusklara hägring, sprid i vår vinternatt glans av din fägring.
Drömmar med vingesus under oss sia,tänd dina vita ljus, Sankta Lucia.

 

 częstując grzanym winem (en glögg), kawą (ett kaffe) i szafranowymi bułeczkami (lussekatter). Święto św Łucji jest niezwykle lubianą w Szwecji tradycją, obchodzoną chętnie w instytucjach państwowych, szkołach i przedszkolach. Również wiele kościołów organizuje z tej okazji specjalne koncerty. Nawet telewizja śniadaniowa (en morgon-tv)  nie może się obejść bez swojego orszaku. Co roku urządzane są też wybory najpiękniejszej Łucji.

 

I chociaż święto to jest chyba jednym z najbardziej medialnych w Szwecji to pewnie nie każdy Szwed zdaje sobie sprawę z tego jakie ciężkie życie miała za sobą patronka ich ulubionego święta.

 

Kult świętej Łucji przywędrował do Szwecji aż z Włoch.  Tam właśnie za czasów cesarza Dioklecjana żyła Łucja, wtedy jeszcze nie święta. Pochodziła ona  z bogatej rzymskiej rodziny z Syrakuz. Po wczesnej śmierci ojca była wychowywana przez matkę, która niestety ciężko zachorowała. Łucja wyruszyła więc  na pielgrzymkę i modląc się do świętej Agaty, wyprosiła uzdrowienie  chorej matki.  W zamian za to Łucja złożyła śluby czystości (ett kyskhetslöfte). W kilka lat później, kiedy matka zaaranżowała małżeństwo córki z młodzieńcem tego samego stanu, ta odmówiła, zasłaniając się właśnie ślubami czystości.  Odtrącony zalotnik (en friare) poczuł się urażony (kränkt) i zemścił się, donosząc (ange) władzom, że dziewczyna jest chrześcijanką. A to w tych czasach nikomu nie mogło wyjść na dobre. Aresztowana i długo torturowana Łucja  konsekwentnie odmawiała porzucenia swej wiary.  W związku z tym, mocą wyroku miała zostać zamknięta w domu publicznym (ett glädjehus) i zmuszona do prostytucji. Wtedy Łucja niewiele myśląc, wydłubała (riva ut) sobie oczy, by się oszpecić i jednocześnie móc utrzymać śluby czystości.  Ostatecznie, do końca pozostając wierna swojej wierze, została ścięta.

 

Bardziej romantyczna wersja jej męczeńskiej śmierci mówi o tym, że Łucja wybrana została przez swojego zalotnika głównie ze względu na swoje wyjątkowe piękne oczy. Dziewczyna chcąc go zniechęcić do ożenku wydłubała je sobie skutecznie się przy tym oszpecając. Zazdrosny i porywczy zalotnik nie pozostawił tej sprawy bez odwetu i postanowił, że skoro on sam nie będzie jej mógł mieć za żonę to żaden inny również nie i przebił ją mieczem.

 

Niektórzy mówią też, że dwie rodzynki umieszczone na wierzchu starannie zawiniętych szafranowych, drożdżowych bułeczek (lussekatter) upamiętniają właśnie przepiękne oczy świętej Łucji.

Rozświetl wszystkie ciemności i zasiądź do stołu, czyli tradycje adwentowe w Szwecji.

Grudzień to wyjątkowy miesiąc w Szwecji a wszystko to za sprawą adwentu. Cały kraj rozświetla się (ljussätts) wtedy milionem maleńkich światełek (ljusslingor) pomagających skutecznie przetrwać zimowe ciemności (vintermörkret).

 

Inaczej niż w Polsce adwent w Szwecji obchodzony jest o wiele radośniej i pogodniej. Oczekiwanie na Boże Narodzenie (Jul) zaczyna się już w pierwszą niedzielę adwentową, kiedy to Szwedzi zapalają pierwszą z czterech świec w świeczniku adwentowym (adventljusstake). Oczywiście świeczniki takie można kupić na każdym rogu, wiele rodzin wykonuje je jednak wspólnie w domu przyozdabiając świece mchem (mossa), gałązkami świerkowymi (granris), szyszkami (kottar) oraz kokardami (rosetter).  W każdą kolejną niedzielę adwentu zapalana jest następna świeca (stearinljus), przypominająca o rychłym Bożym Narodzeniu.

 

Wiele kół zainteresowań w Szwecji proponuje w okresie adwentowym naukę  wytapiania świec (stöpa ljus). Mimo że jest to proces dość pracochłonny i zajmujący sporo czasu, wiele osób decyduje się na samodzielnie wykonanie adwentowych świec.

 

Przez cały grudzień w oknach szwedzkich domów zapalają się też elektryczne świeczniki siedmioramienne (ljusstake), oznaczające każdą niedzielę adwentu kolejnym światełkiem po każdej stronie świecznika.

 

Od lat 30tych nieodłącznym symbolem grudniowych okien jest również gwiazda betlejemska (julstjärna), początkowo wykonana z lekkiej, papierowej, często czerwonej konstrukcji. Obecnie bardzo często gwiazda betlejemska jest po prostu plastikowa.

 

Dla rodzin z dziećmi nieodłącznym elementem grudnia jest kalendarz adwentowy (adventskalender lub julkalender). Każdego dnia od 1 grudnia do Bożego Narodzenia wspólnie otwierają kolejne okienko kalendarza, w którym najczęściej kryją się drobne słodycze. Kalendarze adwentowe stały się wyjątkowo popularne od lat 60tych kiedy to stacje telewizyjne i radiowe rozpoczęły ich świąteczną wysyłkę. Dodatkowo co roku z radiu i telewizji można śledzić nowe odsłony kalendarza adwentowego, który za każdym razem przygotowany jest w innej konwencji (historycznej, komediowej, animowanej itd.) Tegoroczną możecie zobaczyć tu.

 

Niezwykle popularna jest w Szwecji również tradycja bufetu świątecznego (julbord) dostępnego w wielu restauracjach od końca listopada aż po samo Boże Narodzenie. Tradycja ta sięga czasów Wikingów, którzy w ten sposób uprzyjemniali sobie biesiadami mroczną zimę. Bardziej popularna stała się jednak dopiero po pierwszej wojnie światowej, kiedy to zakłady pracy zaczęły zapraszać swoich pracowników na świąteczne spotkania. Początkowo odbywały się one tylko przy alkoholu, szybko jednak dołączyły do nich suto zastawione stoły, na których nie mogło zabraknąć chleba maczanego w wywarze z pieczonej szynki (dopp i grytan), zapiekanki rybno-ziemniaczanej (Janssons frestelse), parówek (prinskorv), klopsików mięsnych (köttbullar), świątecznej szynki (julskinka) i oczywiście wszelkiego rodzaju ryb.

 

W okresie adwentowym ogromnym powodzeniem cieszą się również jarmarki świąteczne (julmarknad), na których można nie tylko zrobić przedświąteczne zakupy, kupić prezenty świąteczne (julklappar), ale również wziąć udział w wielu grach i zabawach organizowanych dla rodzin i ogniskach.